Hermonutik [1] ve Tefsir İlmi 1
"Hermonutik" terimi Yunanca bir terim olup "yorum yeteneği" veya "metinyorumu/tefsiri" anlamındadır. Bazıları bu terimin kök bakımından eskiYunan’da ilahelerin elçisi anlamına gelen peygamberini ifade eden"Hermes"la bağlantılı olduğunu söylemişlerdir. Hermes ilahelerinmesajlarını ulaştırdığı ve tefsir ettiği gibi, müfessir de dinimetinlerin anlamını keşfetmeye çalışmaktadır.
Metin tefsiri, ister dinî, ister tarihî ve ister ilmî metin olsun üç boyutlu bir olgudur.
a) Müfessirin elinde bulunan metin.
b) Metnin yazarının taşıdığı hedef.
c) Özel bir takım vesilelerle onu tefsir etmek isteyen müfessir.
Müfessirin görevi, doğru yöntemlerden yararlanarak metni tam olarakanlamaya çalışarak metni oluşturan kişinin hedefini keşfetmektir.
Bu açıdan Egust Wolf gibi bazı batılılar "Hermonutik" terimini, yazarve konuşmacının düşüncesini keşfetme kuralları anlamındakullanmışlardır. Schleiermacher (1768-1834) bu terimi yanlış anlamadankorunma yöntemi olarak tanımlamaktadır. Öyle ki Wilhelm Dilthey(1833-1911) doğal bilimleri anlamak için özel bir metot olduğu gibi,insana dayanan olguları tefsir etmek için kapsamlı bir metotoluşturmaya çalışmıştır. Gerçekte bunun doğal bilimleri anlama metodukarşısında bir çeşit insan bilimleri kavrama metodu olduğunu ilerisürmüştür.
Asrımızınen belirgin hermonutik temsilcilerinden biri olan Poll Riko bunu,metinler tefsiriyle ilgili anlama teorisi olarak tanıtmıştır; yanihermonutik, anlama metodunu konu edinen ve metinler tefsirimekanizmasından bahseden bir bilimdir.[2]
Yakınzamana kadar metinler tefsirinde söz konusu olan şey metot ile ilgiliolup asla kelami veya felsefi bir yönü yoktu. Metinler tefsiri veyabatı tabiriyle "hermonutik" hakkında konuşanların hedefi, yazarın hedefve amaçlarına ulaşabilmek için bir metot bilim sunmaktı. Fakat batılıfilozof Martin Heidegger'le (1889-1976) ve Gadamer'in (1900-...)döneminden buyana hermonutik metot ilgili bir araştırma olmaktan çıkıpfelsefi bir yön kazandı. Onların nerye dayanarak bu dönüşümüyaptıklarına ve metot bilim olan bir bilime nasıl felsefi bir içerikverdiklerine ileride değineceğiz.
İşte bu nedenle hermonutiğin gerçekte iki farklı yorumu vardır:
1- Metot bilim olan hermonutik.
2- Felsefe hermonutik.
Biz bunları ayrı ayrı ele alacağız:
Birinci bölümü açıklamaya başlamadan önce şu noktaya değinmekzorundayım: Günümüzde "hermonutik" sadece metni tefsir etme yöntemiolmakla sınırlı kalmayıp müfessirle geçmiş olayların arasındaki zamanfarkını göz önünde bulundurarak tarihî olayları anlamayı da kapsamınaalmaktadır (tarihî hermonutik). Yine bununla da sınırlı kalmayıpbelirtiler, sözcükler ve sesler yoluyla duygu ve hisleri kavramaya dadenmektedir (psikiyatrik hermonutik). Genel anlamda bu kavram, insanınkendisinin dışındaki dünyayı anlama ve diğerlerinin iç dünyalarınaulaşmak anlamında kullanılmaktadır. Sanki hermonutik anlama olayı vemekanizmasını insana öğretmektedir. Dolayısıyla bir resim tablosunuveya bir heykeli tefsir etmekte de kullanılması şaşırtıcı değildir.
Fakat burada bizim için söz konusu olan metinler ve özellikle dinî metinlerin tefsiridir.
Metot Bilim Olarak Hermonutik Bir yazardan geriye kalan bir metin şimdiki ve gelecek nesle bir mesajtaşımaktadır. Doğal olarak tefsirin hedefi bu mesajı keşfetmektir;dolayısıyla tefsir olayını, mesajı keşfetmekten ayırmak imkansızdır.
Buaçıdan bilimsel metinle, dinî metinler veya diğer tarihî ve toplumsalmetinler arasında hiçbir fark yoktur ve hepsinde yazarının/ sahibinin mesajı elde edilmeye çalışılmaktadır.
Özelliklemesajları insanları saadete ulaştırmak olan ilahî kitaplarıntefsirinde, metnin asıl amacına ulaşmaya çalışmak gerekir; çünkü dinimetni asıl mesajına ters düşecek şekilde yorumlamak gerçeklerden sapmakve dalalet vadisinde yuvarlanmaktan başka bir şey değildir. Kur’anbuyuruyor ki:
"Gerçekten bu Kur'an da en doğru yola iletir..." (İsra, 9)
[1] - Hermeneatics
[2] - Kitab-ı Nakd, sayı, 5, 6/154.
