Hermonutik ve Tefsir İlmi 7
Görüldüğü gibi bu ayetin bu gruba tatbiki ayetin tevili yani ayetinnazil olduğu zamanda mecvut olmayan örneğine tatbiki sayılır.
2- Sıffin savaşında aralarında Ammar b. Yasir’in de bulunduğu İmam Ali(a.s)’ın ordusu Muaviye'nin ordusuyla karşı karşıya geldi.
İslam ordusu başlarında Ebusüfyan ve daha sonra Muaviye bulunan Emevîlerle iki defa savaşmıştır:
a) Hz. Resulullah (s.a.a)’ın döneminde, Ebusüfyan "Bedir" ve "Ahzab" savaşlarına önderlik ederken.
b) Hz. Ali b. Ebutalib döneminde, Ebusüfyan oğlu Muaviye işleri elegeçirip Emevî grubunu İslam aleyhtarı bir yer altı grubu olarakyönettiği zaman. Bu savaşta Ammar Muaviye'nin ordusuna hamle ederkenokuduğu şiirin ilk bölümü şöyledir:
Geçmişte sizinle Kur'an'ın nüzulü üzerine savaştık Bugünse sizinle onun tevili üzerine savaşmaktayız.[1]
Bu şiirde tevil, tenzil karşısında yer almıştır ve "Kafirlerle savaşın"ayetinin Resulullah (s.a.a)’ın döneminde apaçık kafir olan Emeviler'etatbiki Kur'an'ın "tenzil"i ve İmam Ali (a.s) döneminde içlerinde kafirolan, fakat İslam'la tezahür eden Emevilere tatbiki ise Kur'an'ın"tevil"i olarak adlandırılmıştır.
Dolayısıyla bu açıklamayagöre tenzil karşısında tevil ayetin, gizli örneklerine veya ayetinnazil olmasından sonra gerçekleşen örneklerine uygulamasından başka birşey değildir.
Resul-i Ekrem (s.a.a) Emiru’l-Müminin Ali'ye hitaben şöyle buyurdu:
"Kur'an'ıntenzili konusunda savaştığın gibi onun tevili konusunda da (Nakisin,Kasitin ve Marikin'le) savaşacaksın ve sonra sakalın başının kanıylaboyanacak."
Bu rivayetlerden anlaşılıyor ki,"tenzil" karşısındaki "tevil"in, genel mefhum ve hükümlerin gizli vekapalı örneklere veya Kur'an'ın nazil olduğu zamanda mevcut olmayanörneklerine tatbikidir. Buna "tefsir karşısında tevil" diyecek olursakbu rivayetlerin aksine bir isimlendirme yapmış oluruz; böyle bir tevil,"tenzil" karşısındaki tevildir.
Müteşabih Ayetlerle İlgili Tevil
Tevilin kullanıldığı yerlerden bir diğeri de müteşabih ayetlerle ilgiliolarak kullanılan tevildir. Müteşabih ile ilgili tevili incelemek içinmuhkem karşısında yer alan müteşabih kavramını açıklamak zorundayız.
Allah Teala Kur’an-ı Kerim’in ayetleri iki kısma ayırarak buyuruyor ki:
"Kitab'ısana O indirdi. Onun bazı ayetleri muhkemdir (açık anlamlıdır), bunlarkitabın anasıdır. Diğerleri de müteşabih (birbirine benzer)dir." (Âl-iİmran,7)
Bu taksimden maksat nedir?
Kur’an-ıKerim'in ayetlerinin kendi manalarını ifade ettikleri anlamın açıklığıyönünden aynı düzeyde değildir. Bazı ayetlerin kendi anlamlarınıbildirmesi açık olup şek ve şüpheye yer bırakmayacak şekildedir; böylebir ayetle karşılaştığımız an onun açık anlamı zihnimizdeşekillenmektedir; örneğin: Hz. Lokman'ın kendi oğluna nasihatleri veyaKur’an-ı Kerim'in İsra suresinde 22. ayetten 39. ayete kadar geçenhikmetli tavsiyeleri gibi.
Lokman oğluna nasihatlerinin bir bölümünde şöyle diyor:
"...Allah'a ortak koşma, çünkü ortak koşmak, büyük bir zulümdür." (Lokman, 13)Veya şöyle buyuruyor:
"Namazıkıl, iyiliği emret, kötülükten vazgeçir ve başına gelene sabret. Çünkübunlar yapılması gereken işlerdendir." (Lokman, 17)Nahl suresinin ayetleri de böyledir; örneğin:
"Rabb'in, yalnız kendisine tapmanızı ve anaya babaya iyilik etmenizi emretti. .." (İsra, 23)
Bu tür anlamları açık olan ayetlere, kitabın ana ayetleri veya muhkem ayetleri denir.
Bu arada, bazı ayetler açık bir şekilde manalarını bildirmezler. Buayetlerle karşılaştığımızda aklımıza çeşitli ihtimaller gelir. Buayetlerin gerçek ilk bakışta açık değildir. Yani anlamları belirsizolup diğer anlamlara benzemektedir. İşte gerçek mana diğer anlamlarabenzediği için, bu ayetlere müteşabih (benzerliği olan) ayetlerdenilmektedir.
Bu durumda gerçeği arayan kişilerin vazifesimuhkem ayetlere müracaat ederek muhkem ayetler sayesinde müteşabihayetlerin belirsizliliğini gidermek, ayetten benzeşme ve şüpheyikaldırmaktır. Ve bu ise Kur'an açısından ilimde rusuh edenlerin veayetlerin gerçeklerini bilenleri yapması gereken bir iştir.
[1] - Ak.
